Η πατριαρχία δεν πέθανε ποτέ. Απλώς έμαθε να κυκλοφορεί συγκαλυμμένα. Δεν εκφράζεται μόνο μέσα από φανερές ανισότητες και ακραίες διακρίσεις. Υπάρχει στις καθημερινές προσδοκίες, στις φράσεις που περνούν απαρατήρητες.
Δεν μπαίνει πια πάντα από την πόρτα με φωνές και απειλές. Μπαίνει από τα παράθυρα, με λέξεις που ακούγονται αθώες. Με «καλοπροαίρετες» συμβουλές και «αστειάκια». Με τις ενοχές που φυτεύονται από νωρίς και μοιάζουν μετά δικές σου. Με σχέσεις που μοιάζουν φυσιολογικές και ανθρώπους που μοιάζουν προοδευτικοί.
Κρύβεται όπου ο έλεγχος βαφτίζεται ενδιαφέρον.
Όπου η σιωπή βαφτίζεται δύναμη.
Όπου η υποταγή βαφτίζεται αγάπη.
Η πατριαρχία μπορεί να μη φωνάζει πια. Αλλά ψιθυρίζεται. Την υπερασπίζονται άνθρωποι που δεν ξέρουν καν ότι την υπηρετούν.
Οι γυναίκες που έμαθαν να μικραίνουν
Σε πολλές γυναίκες η ζωή ξεκινά με ένα αόρατο μήνυμα:
Να προσέχεις, Να μην είσαι δύσκολη. Να είσαι καλή.
Να έχεις άποψη, αλλά όχι φωνή.
Να είσαι όμορφη, αλλά όχι “προκλητική”.
Αν είσαι «προκλητική», να είσαι και νέα.
Να πετύχεις, αλλά χωρίς να απειλείς κανέναν.
Να είσαι μητέρα αλλά αδιαμαρτύρητη.
Να εξαντλείσαι, αλλά αθόρυβα.
Να υπάρχεις, αλλά όχι πολύ.
Ο προορισμός σου είναι να σταθείς στο πλευρό κάποιου άλλου και να βάζεις τις ανάγκες σου λίγο πιο πίσω.
Και δεν χρειάστηκε κάποιος να το πει ευθέως. Το μάθαμε πριν καν μάθουμε να διαβάζουμε. Το είδαμε στα παραμύθια που μεγαλώσαμε, περιμένοντας τον πρίγκιπα. Το είδαμε στις διαφημίσεις όπου η γυναίκα φροντίζει ακούραστα τους πάντες. Το είδαμε στις ταινίες, στα τραγούδια, στα σπίτια μας, στις μικρές φράσεις που ακούγονταν πρώτα σαν αλήθεια και μετά σαν φύση.
Αναρωτιόμαστε γιατί τόσες γυναίκες ζουν με ενοχή, ενώ τις μάθαμε ότι η αυτοφροντίδα είναι εγωισμός.
Και κάποια στιγμή πολλές από αυτές φτάνουν στην ενήλικη ζωή εξουθενωμένες από άγχος, ενοχές, χαμηλή αυτοεκτίμηση, και δυσκολία οριοθέτησης χωρίς να ξέρουν γιατί νιώθουν πως όλο απολογούνται για την ύπαρξή τους ως αποτέλεσμα αυτών των αντιφατικών απαιτήσεων.
Οι άντρες φόρεσαν την πανοπλία που ακρωτηριάζει
Στους άντρες η πατριαρχία δίνει από νωρίς μια στολή.
Να είσαι σκληρός, να μη λυγίζεις. Αυτάρκης και ανταγωνιστικός. Να μη φοβάσαι, να μη δείχνεις αδυναμία, να μη δείχνεις γενικά.
Να υπάρχεις, αλλά συναισθηματικά ανέκφραστος.
Μια πανοπλία που στην αρχή μοιάζει δύναμη. Μετά όμως βαραίνει, σκίζει το σώμα από μέσα. Τους κόβει το δάκρυ, την ευαλωτότητα, τα ανθρώπινα κομμάτια για να χωρέσουν σε μια λέξη: «άντρας».
Και έτσι πολλοί άντρες μαθαίνουν να μιλούν για δουλειές, λεφτά, υποχρεώσεις, αλλά όχι για μοναξιά. Όχι για απόρριψη. Όχι για το παιδί που έμεινε μέσα τους αμίλητο.
Κάποιοι κλείνονται στον εαυτό τους, ενώ θέλουν αγκαλιά.
Κάποιοι γελούν και λένε ότι το συναίσθημα είναι για τους αδύναμους.
Κάποιοι θυμώνουν, ενώ φοβούνται.
Κάποιοι σιωπούν τόσο πολύ, που στο τέλος δεν ακούνε τη σκέψη τους.
Το τίμημα του «δυνατού φύλου» ήταν η απώλεια της αυθεντικότητας.
Όταν ο εθισμός στον έλεγχο περνιέται για δύναμη
Η μεγαλύτερη απάτη και αυταπάτη είναι να πιστεύεις ότι αν τα έχεις όλα υπό έλεγχο έχεις και δύναμη. Πως η αξία σου μετριέται από το πόσο σε υπολογίζουν, από το πόσο σε χρειάζονται, από το πόσα παρέχεις, από την εικόνα σου, τον ρόλο σου, την υπεροχή σου. Σε αυτή τη βάση, δεν μαθαίνεις να χτίζεις εσωτερική σταθερότητα, κάτι που οδηγεί σε αθόρυβες μορφές δυστυχίας.
Άντρες που δεν ξέρουν ποιοι είναι αν δεν ασκούν έλεγχο.
Άντρες που νιώθουν άχρηστοι αν δεν τους θαυμάζουν.
Άντρες που θεωρούν την αποστασιοποίηση ανεξαρτησία.
Άντρες που μπορεί να αγαπούν, αλλά φοβούνται να το δείξουν.
Άντρες που μπορεί να πονάνε, αλλά το θεωρούν αδυναμία.
Άντρες που δεν τολμούν να δείξουν ευάλωτοι και το ονομάζουν αξιοπρέπεια.
Άντρες που κανείς δεν τους έμαθε πως δύναμη δεν είναι να έχεις τον έλεγχο αλλά να αποδεχτείς ότι δεν τον είχες ποτέ.
Και ένας άνθρωπος που δεν έχει χτίσει εσωτερικό πυρήνα, που δεν επιτρέπει την πρόσβαση στον πόνο του, μπορεί να γίνει επικίνδυνος όταν πανικοβάλλεται.
Γιατί κάθε απώλεια μοιάζει αφανισμός και η γυναίκα που φεύγει δεν βιώνεται απλώς ως χωρισμός αλλά σαν κατάρρευση του εαυτού.
Οι γυναικοκτονίες δεν ξεκινούν τη μέρα του φόνου
Ξεκινούν πολύ πριν.
Στο “πού ήσουν;”.
Στο “αν μ’ αγαπούσες δεν θα ντυνόσουν έτσι”.
Στο “χωρίς εμένα δεν είσαι τίποτα”.
Στο “αν φύγεις θα το μετανιώσεις”.
Ξεκινούν όταν η κοινωνία ακούει όλα αυτά και τα λέει ζήλια. Πάθος. Αγάπη.
Όχι.
Η ζήλια δεν είναι αγάπη, ο έλεγχος δεν είναι ενδιαφέρον, ο φόβος δεν είναι σχέση.
Η γυναικοκτονία είναι η τελευταία πρόταση μιας γλώσσας που μιλιόταν καιρό.
Και οι γυναίκες αρχίζουν να φεύγουν
Αυτό είναι που τρομάζει περισσότερο το παλιό σύστημα.
Οι γυναίκες φεύγουν από γάμους. Φεύγουν από σπίτια.
Φεύγουν από ρόλους που τις έπνιγαν.
Φεύγουν από την ανάγκη να είναι αρεστές και αποδεκτές.
Και κάθε γυναίκα που φεύγει, καθρεφτίζει σε πολλούς άντρες το κενό που τους έμαθαν να κρύβουν.
Δεν τους θυμώνει πάντα η γυναίκα.
Τους θυμώνει αυτό που αποκαλύπτει.
Ότι δεν ήταν ποτέ οι δυνατοί. Ούτε οι γυναίκες οι αδύναμες.
Αλλά και οι δυο εγκλωβισμένοι σε στερεότυπα περί αρρενωπότητας και θηλυκότητας.
Στην ψυχοθεραπεία αρχίζει το ξήλωμα / η απογύμνωση
Εδώ δεν μπαίνουν φύλα. Μπαίνουν τραύματα.
Εδώ έρχονται άνθρωποι που κουβαλούν χρόνια ξένες φωνές και τις περνούν για δικές τους.
Η γυναίκα που νιώθει ένοχη επειδή είπε όχι.
Ο άντρας που ντρέπεται επειδή πονάει.
Ο άνθρωπος που δεν ξέρει ποιος είναι χωρίς να προσφέρει, να ελέγχει ή να υπομένει.
Και κάποια στιγμή έρχεται η πιο άγρια ερώτηση:
Αν βγάλω τα ρούχα που μου φόρεσαν, αν μου πάρεις τον ρόλο που έπαιζα μια ζωή…τι μένει από μένα;
Από εκεί αρχίζει η αλήθεια.
Μερικοί τρομάζουν, άλλοι θυμώνουν και κάποιοι ξυπνούν!
Εδώ γίνεται σαφές ότι η ψυχική ανθεκτικότητα και ευαλωτότητα δεν έχουν φύλο. Όπως δεν έχουν φύλο ο φόβος, ο πόνος, ο θυμός, η ανάγκη για αγάπη, η ανάγκη να ανήκεις, να σε δουν, να σε κρατήσουν όταν λυγίζεις.
Όλα αυτά δεν είναι ανδρικά ή γυναικεία στοιχεία. Είναι τα πιο βαθιά ανθρώπινα γνωρίσματα, πέρα και πάνω από φύλα, ρόλους εποχές, προσδοκίες και κοινωνικές επιταγές.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη ζημιά της πατριαρχίας. Ότι δεν χώρισε απλά τους ανθρώπους σε ‘δυνατούς’ και ‘αδύναμους’ αλλά τους στέρησε το δικαίωμα να είναι απλώς άνθρωποι.
Το τέλος της πατριαρχίας δεν θα έρθει στη Βουλή. Θα έρθει στο σπίτι.
Και δεν θα έρθει με μεγάλα λόγια, θα έρθει αθόρυβα.
Όταν μια μάνα πει στον γιο της “ το δάκρυ σου δεν είναι αδυναμία ”.
Όταν ένας πατέρας δεν μάθει στην κόρη του να είναι βολική και υπάκουη.
Όταν ένα παιδί μεγαλώσει χωρίς να του υποδείξουν από την κούνια του τι επιτρέπεται να νιώθει.
Όταν ένας άντρας κλάψει και δεν αισθανθεί ντροπή.
Όταν μια γυναίκα φύγει στο πρώτο σημάδι και όχι στο τελευταίο.
Όταν η αγάπη πάψει να είναι ιδιοκτησία.
Όταν ο σεβασμός πάψει να έχει προϋποθέσεις.
Μέχρι τότε, θα συνεχίσουμε να θάβουμε γυναίκες, να μεγαλώνουμε άντρες που μέσα τους είναι ήδη νεκροί και η πατριαρχία θα συνεχίζει να κυκλοφορεί ανάμεσά μας σαν παλιό φάντασμα που τρέφεται από τη σιωπή…
Κάποιοι θα διαβάσουν αυτό το κείμενο θυμωμένοι.
Γιατί είναι πιο εύκολο να θυμώνεις με τον καθρέφτη, παρά να αντέξεις αυτό που δείχνει.
Όμως…κάθε φορά που κάποιος θα βρίσκει το θάρρος να ζήσει αληθινά, ένα κομμάτι της θα πεθαίνει!
