Κάποτε ο γάμος εξυπηρετούσε κάτι συγκεκριμένο
Ο γάμος δεν φτιάχτηκε για να βασίζεται στον έρωτα. Φτιάχτηκε για να ρυθμίσει πολύ πιο πεζά και σκληρά ζητήματα όπως την περιουσία, τη συνέχεια της οικογένειας και του ονόματος, την κοινωνική θέση, την απόκτηση παιδιών «νόμιμων», τον έλεγχο της σεξουαλικότητας και την ανάγκη των κοινωνιών να βάλουν σταθερότητα μέσα σε έναν ασταθή κόσμο.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας ο γάμος ήταν μια οικονομική και πολιτική συμμαχία και στρατηγική επιβίωσης. Ήταν ο τρόπος να αποκτήσεις συγγενείς, να κληρονομήσεις γη, να σφραγίσεις ειρήνη ή να εξασφαλίσεις εργατικά χέρια για το χωράφι.
Δεν παντρευόσουν για να γίνεις ευτυχισμένος. Η ευτυχία ήταν προαιρετική, η αντοχή ήταν υποχρεωτική.
Η γυναίκα αποκτούσε προστασία, ο άντρας αποκτούσε συνέχεια.
Και οι δύο έπαιρναν ρόλους σε ένα συμβόλαιο με κοινωνική χρησιμότητα.
Ο γάμος τότε δεν υποσχόταν ευτυχία. Υποσχόταν τάξη.
Και η τάξη πολύ συχνά αγοράζεται με σιωπή.
Και ύστερα ήρθε ο έρωτας… / από τη συναλλαγήστην ψευδαίσθηση
Κάπου στην πορεία και με την απόκτηση περισσότερων ατομικών ελευθεριών ο γάμος ντύθηκε με κάτι που αρχικά δεν είχε: με ρομαντισμό. Η μετάβαση του γάμου από στρατηγική επιβίωσης σε ρομαντική ολοκλήρωση είναι ίσως η μεγαλύτερη κοινωνική ανατροπή των τελευταίων 250 ετών. Σταδιακά, άρχισε να μας πλασάρεται σαν κορύφωση όχι μόνο της αγάπης αλλά και του προορισμού του ανθρώπου. Σαν το «τα κατάφερες», σαν το αυτονόητο επακόλουθο μιας σχέσης και δυο συντρόφων «σοβαρών». Κατά συνέπεια αυτών, χωρίς την επισφράγιση του γάμου η αγάπη δεν είναι αληθινή, η σχέση είναι επιφανειακή και ο άνθρωπος μισός.
Έτσι σήμερα ενώ οι περισσότεροι δεν χρειάζονται γάμο για να ζήσουν, τον χρειάζονται για κάτι άλλο:
Για να νιώσουν πως τα κατάφεραν.
Πως δεν έμειναν πίσω.
Πως κάποιος τους διάλεξε.
Πως η ζωή τους πήρε “σωστό δρόμο” σε έναν κόσμο που μετρά με ηλικίες και βέρες.
Δεν παντρεύονται πάντα από αγάπη.
Παντρεύονται από άγχος.
Και ίσως αυτό είναι το πρώτο ψέμα που χρειάζεται να κοιτάξουμε κατάματα: ο γάμος δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να αντέξει την αλήθεια δύο ανθρώπων. Σχεδιάστηκε για να οργανώνει ζωές.
Όταν δεν παντρεύεσαι τον άνθρωπο αλλά το σενάριο.
Εδώ βρίσκεται η πιο ύπουλη παγίδα.
Πολλοί δεν παντρεύονται τον άνθρωπο που έχουν μπροστά τους. Παντρεύονται την ιδέα.
Το σπίτι. Τη φωτογραφία. Το “επιτέλους”. Το “ήρθε η ώρα”. Το “βρήκα το άλλο μου μισό ”.
Κάποτε παντρευόσουν για να ζήσεις. Τώρα παντρεύεσαι για να σωθείς.
Για να σε αγαπήσουν απόλυτα. Για να νιώσεις πλήρης. Για να γευτείς το happy end.
Και κάπως έτσι, ο γάμος γίνεται σκηνικό. Μπαίνεις μέσα και προσπαθείς να παίξεις έναν ρόλο που δεν σου ταιριάζει, με έναν άνθρωπο που ίσως δεν γνώρισες ποτέ πραγματικά.
Γιατί άλλο αγαπώ κάποιον. Και άλλο προσπαθώ να τον χωρέσω στο σχέδιο ζωής που είχα φτιάξει πριν τον γνωρίσω.
Άλλο συνδέομαι και άλλο τακτοποιούμαι.
Ζητάμε από τον γάμο να κάνει όσα δεν κάνουμε εμείς / οι μεταφυσικές προσδοκίες
Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν θέλει απλώς να επιβιώσει. Θέλει να αγαπηθεί, να εξελιχθεί, να ακουστεί, να μη χαθεί. Θέλει σχέση, αλλά όχι φυλακή. Θέλει δέσμευση, αλλά όχι ακύρωση. Θέλει οικειότητα, αλλά όχι συγχώνευση.
Ζητάει όμως, αυτά που ίδιος δεν έχει. Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Θέλει σταθερότητα χωρίς να έχει ο ίδιος εσωτερική σταθερότητα. Ζητά επικοινωνία χωρίς να ξέρει από διάλογο. Ζητά οικειότητα ενώ φοβάται ευαλωτότητα, ζητά πίστη χωρίς εμπιστοσύνη, επιθυμία χωρίς προσπάθεια και αγάπη χωρίς αυτογνωσία.
Περιμένουμε από έναν άνθρωπο να είναι εραστής, καλύτερος φίλος, γονιός μας, συνεργάτης, ψυχολόγος, συναισθηματικό καταφύγιο, αιώνιος πόθος, σταθερότητα και περιπέτεια μαζί.
Να είναι πάντα σίγουρος.
Να μη βαρεθεί.
Να μην αλλάξει.
Να μας καταλαβαίνει χωρίς να μιλάμε.
Να επιθυμεί με τον ίδιο τρόπο για πάντα.
Να κρατήσει κάτι ζωντανό σε μια μορφή που το κάνει ακίνητο.
Να μας θεραπεύσει.
Κ όλα αυτά ενώ κι εκείνος κουβαλά τα δικά του άλυτα κομμάτια.
Και μετά απορούμε γιατί τόσοι γάμοι σπάνε.
Δεν σπάνε επειδή οι άνθρωποι δεν αγαπήθηκαν.
Σπάνε επειδή θέλαμε ο γάμος να γίνει το μαγικό φίλτρο που θα διορθώσει όσα ποτέ δεν δουλέψαμε.
Εκεί που μπαίνει το καθήκον, χάνεται η επιθυμία
Εκεί που κάποτε υπήρχε επιλογή, μπαίνει υποχρέωση.
Εκεί που υπήρχε επιθυμία, μπαίνει πρόγραμμα.
Εκεί που υπήρχε ζωντάνια, μπαίνει συνήθεια.
Εκεί που υπήρχε συνάντηση, μπαίνει διαχείριση.
Συχνά ο άλλος θεωρείται δεδομένος, η προσπάθεια μειώνεται, η επιθυμία παραμελείται, η επικοινωνία αναβάλλεται, η σχέση μπαίνει στον αυτόματο.
Και σιγά σιγά δύο άνθρωποι παύουν να είναι εραστές, σύντροφοι, συνοδοιπόροι. Γίνονται συνεργάτες logistics σε λογαριασμούς, ποχρεώσεις, παιδιά, δουλειές, ψώνια, ραντεβού, κούραση.
Και μια μέρα κοιτάς τον άνθρωπο δίπλα σου και δεν ξέρεις αν τον αγαπάς ή αν απλώς έχει γίνει μέρος των επίπλων της ζωής σου.
Δεν αποτυγχάνουν όλοι επειδή χωρίζουν. Κάποιοιαποτυγχάνουν επειδή μένουν.
Έχουμε μάθει να θεωρούμε αποτυχία το διαζύγιο. Μερικές φορές αποτυχία είναι η παραμονή.
Να μένεις από φόβο.
Από συνήθεια.
Για τα παιδιά.
Για τα λεφτά.
Για την εικόνα.
Γιατί “πού να μπλέκεις τώρα”.
Γιατί “όλοι έτσι είναι”.
Και κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι και ζουν σε διαφορετικούς πλανήτες.
Και το ονομάζουν ωριμότητα.
Όχι. Δεν είναι όλοι έτσι. Έτσι είναι η αδράνεια που νομιμοποιείται.
Το ψέμα: ο γάμος ως η ύψιστη μορφή αγάπης
Η ανθρώπινη ψυχή χρειάζεται δεσμό. Χρειάζεται βάθος, σταθερότητα, παρουσία. Δεν είμαστε φτιαγμένοι μόνο για περαστικές επαφές και συναισθηματική κατανάλωση.
Αλλά η σχέση έχει αξία μόνο όταν είναι ζωντανή.
Όταν δύο άνθρωποι επιλέγουν ξανά ο ένας τον άλλον, όχι επειδή το υπέγραψαν κάποτε, αλλά επειδή συνεχίζουν να συναντιούνται αληθινά.
Όταν μπορούν να αλλάζουν χωρίς να τιμωρούνται.
Να μιλούν χωρίς να γελοιοποιούνται.
Να απομακρύνονται χωρίς να εγκαταλείπουν.
Να επιστρέφουν από επιλογή, όχι από φόβο.
Η αγάπη δεν χρειάζεται απαραίτητα γάμο και ο γάμος δεν χρειάζεται να καταργηθεί, χρειάζεται να απομυθοποιηθεί.
Χρειάζεται να καταργηθεί η φαντασίωση ότι αποτελεί την ύψιστη μορφή σχέσης και αγάπης. Γιατί όταν ένας θεσμός θεωρείται ιερός, οι άνθρωποι θυσιάζονται για να τον κρατήσουν. Και κανένας θεσμός δεν αξίζει περισσότερο από δυο ανθρώπους που αναπνέουν αληθινά.
Υπάρχουν σχέσεις χωρίς γάμο που έχουν περισσότερη αλήθεια σε ένα βλέμμα απ’όση έχουν άλλοι σε δεκαπέντε επετείους.
Άρα, ο γάμος δεν είναι κορυφή, είναι απλώς επιλογή.
Δεν χρειαζόμαστε περισσότερη αγάπη. Χρειαζόμαστε λιγότερα ψέματα.
Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να παντρευόμαστε ή όχι.
Το ερώτημα είναι πιο άβολο:
Γιατί παντρευόμαστε;
Τι φοβόμαστε αν δεν παντρευτούμε;
Ποιο κενό προσπαθούμε να καλύψουμε;
Ποια εικόνα προσπαθούμε να υπηρετήσουμε;
Ίσως φοβόμαστε να μείνουμε μόνοι, να ξεκινήσουμε ξανά, ίσως αμφιβάλλουμε ότι θα βρούμε κάτι καλύτερο ή να παραδεχτούμε ότι κάναμε λάθος επιλογή.
Αν ο γάμος είναι επιλογή δύο ελεύθερων ανθρώπων, μπορεί να έχει νόημα.
Αν όμως είναι καταφύγιο ανασφάλειας, κοινωνικό άλλοθι ή φόβος απέναντι στη μοναξιά, τότε δεν είναι ένωση.
Είναι συμφωνία σιωπηλής παραίτησης.
Και το πιο σκληρό;
Το πιο σκληρό δεν είναι τα διαζύγια.
Είναι οι γάμοι που συνεχίζονται ενώ οι άνθρωποι μέσα τους έχουν ήδη φύγει.
Όταν παύουν να μιλούν και να κοιτάζονται.
Όταν παύουν να συγκινούνται.
Όταν η ζωή τους γίνεται διαχείριση.
Και κάποια στιγμή, μέσα σε ένα σπίτι τακτοποιημένο, με φωτογραφίες από διακοπές, με ευχές στις επετείους και οικογενειακά τραπέζια, μπορεί να υπάρχει κάτι που κανείς δεν λέει:
Δεν έμειναν μαζί επειδή νίκησε η αγάπη.
Έμειναν επειδή νίκησε ο φόβος.
